Những Nội Dung Chính
- Dù nhìn con chậm hơn bạn bè nhưng nếu được can thiệp sớm con bạn sẽ rút ngắn khoảng cách phát triển so với bạn bè một cách nhanh chóng.
- Bản chất can thiệp sớm giống như việc ta uốn nhẹ một mầm cây bị nghiêng ngay từ lúc mới mọc để cây lớn lên vững vàng, thực tế là con trẻ không hề có bệnh.
- Lý do chọn tuổi 0 – 3 vì não bộ của con lúc này mềm mại như đất sét, học gì cũng nhanh và dễ sửa chữa. Nếu bỏ lỡ, sau 6 tuổi khối đất sét ấy sẽ khô cứng lại, việc hỗ trợ con sẽ vất vả và tốn công sức, tài chính gấp cả chục lần.
- Bất kỳ em bé nào có dấu hiệu đi chậm hơn cột mốc thông thường (chậm nói, không chỉ tay, ít nhìn mắt…) đều cần hỗ trợ. Một “biệt đội” gồm bác sĩ, chuyên gia tâm lý, thầy cô đặc biệt sẽ đồng hành, nhưng nhân vật quan trọng nhất lại chính là cha mẹ.
- Vai trò cốt lõi của gia đình sẽ cho bạn thấy cha mẹ mới là người quyết định thành công của con, giúp bạn biến những việc quen thuộc hằng ngày như lúc tắm, lúc ăn cơm, lúc ôm con đọc truyện trước khi ngủ thành những bài học tương tác tự nhiên đầy tình yêu thương.
Phía Sau Những Đêm Thức Trắng Của Cha Mẹ
“Cô Tâm biết không? Nhiều khi mẹ thức qua 12 giờ đêm, con đã ngủ say, nhưng hai vợ chồng vẫn ngồi nhìn nhau trân trân, lướt điện thoại mà đầu trống rỗng”
- “Sao con nhà người ta bằng tuổi này nói liến thoắng rồi, con mình vẫn chỉ ê a?”
- “Hay là tại mình cho con xem tivi nhiều quá?”
- “Liệu con có bị… làm sao không?”
Đấy thực sự là những lời bộc bạch từ một mẹ mà cô Tâm đã có dịp tư vấn.
Mẹ chưa bao giờ nghĩ con mẹ sẽ rơi và nhóm trẻ tự kỷ, vậy mà..
Nhưng cho dù điều gì có xảy ra thì mẹ vẫn chấp nhận hết, vậy là lên mạng lần mò, tìm cách thức, lò dò từng bước đi cùng con
Khi nghe ai đó nhắc đến cụm từ “Can thiệp sớm”, mẹ thực sự như mở cờ trong bụng, đây rồi, cuối cùng cũng có hướng đi
Cô Tâm phải nói thật với mẹ ấy rằng mẹ đã tiếp nhận được thông tin rất đúng, hiểu biết của mẹ cũng đang đi rất đúng, giờ chỉ cần kiên trì nữa thôi
Trong quá trình làm việc, cô cũng hiểu rằng mẹ sợ con mình bị “gắn nhãn”, sợ phải thừa nhận một sự thật rằng con đang có một khoảng cách với thế giới xung quanh.
Nhưng mẹ ơi, xin hãy hít một hơi thật sâu. Hãy cùng nhau làm rõ vì sao cô Tâm nói rằng “can thiệp sớm” thực chất là một chuỗi các hoạt động phù hợp, là cái ôm của gia đình với con.
Làm đúng thời điểm, đúng kỹ thuật. Can thiệp sớm thực sự giúp con và gia đình tiết kiệm rất nhiều thời gian, công sức, tài chính.
Bản Chất Của Can Thiệp Sớm Là Gì? Uốn Mầm Cây Hay Chữa Bệnh?
Cô Tâm thấy rằng nhiều người thường lầm tưởng can thiệp sớm là một dạng “chữa bệnh”. Tư duy này hoàn toàn sai lầm. Các rối loạn phát triển hay sự chậm trễ về kỹ năng ở trẻ nhỏ không giống như một trận cảm sốt để uống thuốc là khỏi.
Hãy tưởng tượng con bạn như một mầm cây non vừa mới nhú khỏi mặt đất. Nếu mầm cây ấy chẳng may bị nghiêng do gió thổi hoặc mặt đất vùi lấp đi, việc bạn dùng một chiếc que nhỏ đỡ lấy nó ngay từ lúc này sẽ giúp cây lớn lên thẳng thắn, vững vàng.
Bạn đã hình dung ra chưa?
Về cốt lõi, can thiệp sớm là việc bù đắp các khoảng trống kỹ năng. Trẻ được hỗ trợ toàn diện trên nhiều mặt để thu hẹp khoảng cách phát triển, cụ thể thế này:
- Nhận thức : Cách con hiểu và khám phá thế giới xung quanh.
- Ngôn ngữ : Cách con hiểu lời nói và có thể diễn đạt mong muốn của mình.
- Xã hội : Cách con tương tác, chơi đùa với người khác.
- Vận động : Từ việc cầm nắm đồ chơi nhỏ đến việc chạy nhảy, giữ thăng bằng.
Can thiệp sớm sẽ không biến con của mẹ thành một ai đó hoàn hảo, mà nó giúp con tháo gỡ những “nút thắt” để con có thể phát triển những khả năng vốn có của con:
- Nói cười, đúng tình huống
- Hiểu ông bà, ba mẹ nói gì
- Giảm bớt lăng xăng, hiếu động, tập trung làm một việc cụ thể với sự thích thú
- Nhìn vào mắt ba mẹ, người khác khi nói chuyện
- …và còn nhiều điều nhỏ nhặt khác
Giai Đoạn 0 – 3 Tuổi: Tại Sao Lại Gọi Là “Cơ Hội Vàng” Duy Nhất?
Trong ngành giáo dục đặc biệt, giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi (và rộng hơn là trước 6 tuổi) là “giai đoạn vàng”. Tại sao lại là độ tuổi này mà không phải lúc con vào lớp 1?
Cô Tâm đã phải mất rất nhiều thời gian, và cũng trải qua kinh nghiệm thực tế để có thể tự tin trình bày với mẹ thế này.
Hãy hình dung não con bạn ở giai đoạn này giống như một miếng đất sét mềm mại hoặc một khối xi măng còn ướt. Bạn muốn tạo hình, uốn nắn hay vẽ lối đi lên đó đều vô cùng dễ dàng.
Nhưng, lại là chữ nhưng…
Sau 6 tuổi, “khối xi măng” ấy sẽ khô lại. Con vẫn có thể học, vẫn có thể thay đổi, nhưng lúc đó chúng ta sẽ phải dùng đục, dùng búa – nghĩa là tốn gấp 5, gấp 10 lần công sức, thời gian và tiền bạc của cả gia đình mà hiệu quả lại không thể tối ưu bằng.
Bỏ lỡ giai đoạn này là cha mẹ đã vô tình đánh mất cơ hội tự phục hồi mạnh mẽ nhất của con.
Cơ hội thực hiện nhẹ nhàng với ba mẹ.
Thế đấy, bây giờ thì bạn muốn can thiệp sớm cho trẻ ở giai đoạn nào?
“Biệt Đội” Can Thiệp Sớm Gồm Những Ai Và Đối Tượng Là Đứa Trẻ Nào?
Ai là người cần được can thiệp?
Không cần phải đợi đến khi có một tờ giấy chẩn đoán chính thức từ bệnh viện lớn với các thuật ngữ như Tự kỷ (Autism), Tăng động (ADHD) hay Chậm phát triển ngôn ngữ… Nếu mẹ thấy em bé của mẹ có dấu hiệu “đi chậm” hơn các cột mốc phát triển thông thường, đó là lúc bé cần nhận được hỗ trợ càng sớm càng tốt.
Ví dụ cụ thể: Trẻ 18 tháng chưa có từ đơn nào, không biết chỉ tay bằng ngón trỏ để đòi đồ vật, không quay đầu lại khi nghe gọi tên, hoặc không có sự tương tác bằng mắt với người đối diện.
Ai sẽ thực hiện điều đó?
Có một thực tế hiện nay, ai cũng tỏ ra mình là nhất, ngành mình là nhất. Nhưng một thực tế mà bất kỳ phụ huynh có trẻ tự kỷ nào cũng cần phải hiểu rõ.
Can thiệp sớm là một hành trình phối hợp liên ngành. Đó là một “biệt đội” gồm:
- Bác sĩ nhi khoa, bác sĩ tâm thần nhi (người khám và định hướng).
- Chuyên viên tâm lý (người đánh giá các chỉ số phát triển).
- Giáo viên giáo dục đặc biệt (người thiết kế bài học hành vi, nhận thức).
- Chuyên viên âm ngữ trị liệu (người khơi mở tiếng nói cho con).
- Và nhân vật VIP nhất: Cha mẹ.
Cô Tâm phải thú thực rằng, dù số trẻ gặp các rối loạn phổ tự kỷ, tăng động giảm chú ý ngày một tăng lên, nhưng số phụ huynh có hiểu biết đúng đắn về quy trình can thiệp sớm cho trẻ vẫn còn rất ít.
Thậm chí các cá nhân trong chính chuyên ngành can thiệp cũng có người vẫn đang cố gắng tranh giành mọi cái tốt nhất về mình
Người ta sẵn sàng phủ nhận vai trò của các bộ phận, con người khác trên hành trình can thiệp sớm cho một đứa trẻ đặc biệt
Vì vậy cô Tâm rất mong mẹ hãy cố gắng hiểu và có cái nhìn rộng hơn về các vấn đề của con, mẹ nhé!
Cha Mẹ Không Phải Khán Giả Trong Bộ Phim “Can Thiệp Sớm Cho Con”
Qua thực tế, cô Tâm thấy rằng có rất nhiều phụ huynh mang tâm lý “khoán trắng”: “Tôi đóng tiền triệu mỗi tháng mang con đến trung tâm 1-2 tiếng, thầy cô có chuyên môn thì phải có trách nhiệm làm cho con tôi biết nói, biết ngoan”.
Đây là một cái bẫy tư duy cực kỳ nguy hiểm.
Thầy cô chỉ ở bên con vài giờ mỗi ngày, nhưng cha mẹ là người đồng hành 24/7. Can thiệp hiệu quả nhất không phải là lúc con ngồi nghiêm túc trong phòng học 4 bức tường với giáo cụ chuyên dụng. Nó nằm ở chính ngôi nhà của bạn.
| Hoạt động hằng ngày | Cách cha mẹ biến thành bài học can thiệp |
| Giờ đi tắm | Gọi tên các bộ phận cơ thể, cho con chơi với nước để kích thích xúc giác. |
| Giờ ăn cơm | Dạy con cách chọn lựa (Con ăn cá hay ăn thịt?), dạy con biết chờ đợi đến lượt. |
| Giờ đi ngủ | Đọc truyện tranh bằng giọng điệu , tương tác mắt và ôm ấp để tăng kết nối cảm xúc. |
Mẹ không cần phải trở thành một nhà học thuật uyên bác. Mẹ chỉ cần học cách tương tác đúng theo hướng dẫn của chuyên gia, biến mọi khoảnh khắc sinh hoạt bình thường thành một không gian can thiệp tự nhiên đầy tình yêu thương.
Chủ Động Can Thiệp Hay Để Tự Lớn Xem Sao ?
Hãy thẳng thắn nhìn vào hai kịch bản thực tế mà cô Tâm đã chứng kiến trong nhiều năm làm nghề:
- Kịch bản 1 – “Chờ đợi xem sao”: Nghe lời khuyên từ hàng xóm “ôi xưa đầy đứa 4 tuổi mới nói, giờ làm ông nọ bà kia”. Cha mẹ quyết định chờ. Kết quả là khoảng cách kỹ năng của con và bạn bè ngày càng xa. Con không diễn đạt được bằng lời nói, đâm ra ức chế, bắt đầu ăn vạ, cào cấu, đập đầu vào tường. Đến năm 6 tuổi, con không thể hòa nhập được vào lớp 1, lúc này áp lực khủng hoảng nhân lên gấp nhiều lần.
- Kịch bản 2 – Chủ động can thiệp sớm: Cha mẹ nén nỗi đau vào trong, chấp nhận thực tế và hành động ngay từ 2 tuổi. Con được học cách giao tiếp thay thế (bằng tranh ảnh hoặc cử chỉ), được điều chỉnh hành vi từ sớm. Khoảng cách kỹ năng dần thu hẹp. Đến 6 tuổi, con có thể tự tin bước vào trường tiểu học hòa nhập, tự lập trong các sinh hoạt cá nhân cơ bản.
Những Câu Hỏi Thường Gặp.
Câu hỏi 1: Ngày xưa đầy đứa 3 tuổi mới biết nói, giờ vẫn thành đạt đấy thôi, sao cứ phải cuống lên làm gì?
Đúng là có những trẻ “chậm nói đơn thuần” (chỉ chậm duy nhất về mặt bật âm nhưng hiểu hết, biết chỉ tay, biết giao tiếp mắt). Tuy nhiên, thời đại ngày nay môi trường sống đã thay đổi rất nhiều (áp lực từ thiết bị điện tử, ít không gian giao tiếp tự nhiên). Việc “đánh cược” tương lai của con vào sự may rủi là quá mạo hiểm. Thà chúng ta can thiệp “nhầm” còn hơn bỏ sót cơ hội duy nhất của con.
Câu hỏi 2: Con đi can thiệp rồi có bị phụ thuộc không? Sau này có quay lại học trường bình thường được không?
Mục đích tối thượng của can thiệp sớm là giúp trẻ độc lập và hòa nhập. Can thiệp không phải là giữ chân con lại trong phòng đặc biệt cả đời, mà là trang bị cho con chiếc mũ bảo hiểm và đôi giày vững chãi để con tự tin bước ra thế giới bình thường ngoài kia. Rất nhiều trẻ được can thiệp sớm đã quay lại học trường hòa nhập một cách xuất sắc.
Câu hỏi 3: Kinh tế gia đình eo hẹp, không kham nổi học phí đắt đỏ ở các trung tâm tư nhân thì phải làm sao?
Trung tâm chỉ là nơi định hướng, cha mẹ mới là người thực hiện. Nếu kinh tế eo hẹp, bạn hoàn toàn có thể đưa con đi khám ở các bệnh viện công để lấy bộ mục tiêu đánh giá. Sau đó, hãy chủ động đọc sách, tham gia các cộng đồng phụ huynh uy tín, xin tài liệu từ các chuyên gia để tự can thiệp cho con tại nhà. Sự kiên trì và tình yêu thương của cha mẹ có giá trị lớn hơn bất kỳ giáo cụ đắt tiền nào.
Tạm Kết
Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) luôn nhấn mạnh rằng: Việc phát hiện và can thiệp sớm trước 3 tuổi mang lại tỷ lệ thành công vượt trội cho sự phát triển dài hạn của trẻ. Khung phân loại quốc tế về hoạt động chức năng, khuyết tật và sức khỏe (ICF) của WHO cũng chỉ ra rằng, môi trường gia đình (chính là cha mẹ) là yếu tố cốt lõi giúp thay đổi khả năng thực hiện chức năng của một đứa trẻ.
Can thiệp sớm không phải là một cuộc đua xem con ai về đích trước, cũng không phải là việc cố gắng sửa chữa một “đứa trẻ lỗi”. Đó đơn giản là hành trình chúng ta chấp nhận con như chính bản thân con vốn có, nắm lấy tay con và kiên nhẫn từng bước một giúp con trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.
Đừng sợ hãi, bạn không hề đơn độc!
Cô Tâm luôn ở đây để hỗ trợ bạn và trẻ.
Add comment